Voor veel Nederlandse ondernemers is open source geen ideologisch statement, maar een praktische keuze. Het zit onder de motorkap van websites, servers en applicaties, vaak zonder dat het expliciet wordt benoemd. Tegelijk roept het begrip vragen op. Is open source wel betrouwbaar? Wie is verantwoordelijk als er iets misgaat? En hoe verhoudt het zich tot commerciële software met duidelijke licenties en supportcontracten?
In dit artikel zet ik de voor- en nadelen van open source op een rij, specifiek bekeken vanuit het perspectief van de Nederlandse ondernemer. Niet als theoretische discussie, maar als afweging die dagelijks terugkomt bij keuzes rond websites, beheer en continuïteit.
Wat bedoelen we eigenlijk met open source?
Open source software is software waarvan de broncode vrij toegankelijk is. Dat betekent dat iedereen de code mag bekijken, gebruiken, aanpassen en doorontwikkelen, binnen de voorwaarden van de bijbehorende licentie. Bekende voorbeelden zijn Drupal, WordPress, Linux en webservers zoals Apache.
Belangrijk is dat ‘open’ niet betekent ‘vrijblijvend’. Open source projecten kennen governance-structuren, releasecycli, beveiligingsprocedures en vaak zeer actieve communities. In veel gevallen is de ontwikkelkwaliteit aantoonbaar hoog, juist omdat de code publiek wordt beoordeeld.
De belangrijkste voordelen voor ondernemers
Geen vendor lock-in
Een van de meest genoemde voordelen is het ontbreken van vendor lock-in. Bij gesloten software ben je vaak afhankelijk van één leverancier voor licenties, updates en ondersteuning. Stap je over, dan is dat complex of kostbaar.
Met open source ligt dat anders. De software is van niemand en tegelijk van iedereen. Dat betekent dat je als ondernemer:
- van leverancier kunt wisselen zonder je platform te vervangen
- zelf kunt bepalen wie het beheer uitvoert
- niet vastzit aan stijgende licentiekosten
In de praktijk zien we dat dit vooral op de lange termijn waardevol is. Organisaties die vijf of tien jaar vooruitkijken, willen grip houden op hun digitale fundament.
Transparantie en controle
Omdat de broncode inzichtelijk is, is controle mogelijk. Dat geldt voor beveiliging, maar ook voor functionaliteit. Bij gesloten software moet je vertrouwen op beloftes van de leverancier. Bij open source kan in principe elke wijziging, patch of update worden geverifieerd.
Voor grotere organisaties en overheden is dit een belangrijk argument. Niet voor niets stimuleert de Nederlandse overheid sinds ongeveer 2011 actief het gebruik van open source, vastgelegd in beleid rond ‘open, tenzij’.
Volwassen ecosysteem en bewezen stabiliteit
Een misverstand is dat open source per definitie experimenteel of instabiel zou zijn. In werkelijkheid draait een groot deel van het internet op open source technologie. Linux is al decennia de standaard in serveromgevingen. Drupal en WordPress bestaan respectievelijk sinds 2001 en 2003 en worden wereldwijd ingezet door universiteiten, multinationals en overheden.
Voor ondernemers betekent dit dat zij bouwen op technologie die:
- jarenlang is doorontwikkeld
- door duizenden ontwikkelaars wordt getest
- zich in uiteenlopende scenario’s heeft bewezen
Dat maakt open source juist voorspelbaar, mits goed beheerd.
Lagere instapkosten, andere kostenstructuur
Open source software kent meestal geen licentiekosten. Dat verlaagt de instapdrempel, zeker voor startende ondernemers of kleinere organisaties. De kosten verschuiven naar:
- implementatie
- maatwerk
- onderhoud en beveiliging
- hosting en monitoring
Dit vraagt om een andere manier van begroten. Niet ‘wat kost de software’, maar ‘wat kost verantwoord gebruik’. Ondernemers die dit goed begrijpen, ervaren open source vaak als kostenefficiënt.
De keerzijde, waar je rekening mee moet houden
Verantwoordelijkheid ligt bij jou
Misschien wel het belangrijkste nadeel: bij open source is er geen fabrikant die eindverantwoordelijk is. Jij bent eigenaar van de keuze en dus ook van de risico’s. Dat betekent dat updates, beveiliging en monitoring geen bijzaak zijn.
In de praktijk zien we dat problemen niet ontstaan door open source zelf, maar door:
- uitgestelde updates
- ontbrekend securitybeleid
- onduidelijke verantwoordelijkheden
Open source vraagt volwassen beheer. Wie dat onderschat, loopt vroeg of laat tegen problemen aan.
Kwaliteit verschilt per implementatie
Open source software is flexibel. Dat is een kracht, maar ook een risico. Twee websites op hetzelfde CMS kunnen technisch totaal verschillen. De kwaliteit wordt bepaald door keuzes in architectuur, modules, hosting en onderhoud.
Voor ondernemers betekent dit dat “we gebruiken Drupal” of “we draaien op WordPress” op zichzelf weinig zegt. De echte vraag is: hoe is het ingericht en wie bewaakt de kwaliteit?
Community is geen helpdesk
Hoewel communities waardevol zijn, zijn ze geen vervanging voor professionele support. Antwoorden op forums zijn niet gegarandeerd, niet altijd actueel en zelden afgestemd op jouw specifieke situatie.
Daarom zien we dat succesvolle organisaties open source combineren met een professionele beheerpartij. De community zorgt voor innovatie en kennisdeling; het beheerbedrijf voor continuïteit, aansprakelijkheid en rust.
Open source in de praktijk
In Nederland is open source breed geaccepteerd. Veel gemeenten, onderwijsinstellingen en bedrijven werken er dagelijks mee. Tegelijk zien we dat ondernemers soms kiezen op basis van aannames. Open source zou goedkoper zijn, veiliger, of juist riskanter. De werkelijkheid is genuanceerder.
Open source werkt goed wanneer:
- er duidelijke eigenaarschap is
- beheer structureel is ingericht
- keuzes worden vastgelegd en bewaakt
Het werkt minder goed wanneer het wordt gezien als “gratis software die vanzelf wel draait”.
Wat dit betekent voor websitebeheer
Voor een websitebeheerservice zoals die van drupalbeheer.nl is open source geen doel op zich, maar een middel. Het stelt ons in staat om transparant te werken, maatwerk te leveren en klanten niet op te sluiten in afhankelijkheid.
Tegelijk nemen we bewust taken over die ondernemers liever niet zelf dragen: updates, beveiligingspatches, monitoring, incidentrespons en langetermijnplanning. Precies daar ligt de meerwaarde van professioneel beheer binnen een open source context.
Conclusie, geen ideologie maar een afweging
Open source is geen wondermiddel en geen risico op zich. Het is een volwassen fundament dat vraagt om volwassen keuzes. Voor Nederlandse ondernemers biedt het vrijheid, flexibiliteit en toekomstbestendigheid, mits verantwoordelijkheid en beheer serieus worden genomen.
Wie open source kiest om kosten te besparen zonder na te denken over onderhoud, komt bedrogen uit. Wie het kiest als strategische basis en het professioneel laat beheren, bouwt aan een digitale omgeving die meegroeit met de organisatie.
En dat is uiteindelijk waar het om draait. Niet de licentie, maar de continuïteit.
Top-10 lijst van wereldwijd meest gebruikte open-source software applicaties
| Rang | Naam | Website | Globaal aantal gebruikers / installaties (indicatie) |
|---|---|---|---|
| 1 | WordPress | https://wordpress.org | ~587 miljoen websites (±43% van alle websites) |
| 2 | Linux (OS kernel / distributies) | https://linuxfoundation.org | Miljarden apparaten (Android + servers + embedded systemen) |
| 3 | Apache HTTP Server | https://httpd.apache.org | Wordt door tientallen miljoenen websites gebruikt (≈26-28% CMS-markt) |
| 4 | MySQL | https://mysql.com | Honderden miljoenen databasetoepassingen wereldwijd (onderdeel van LAMP stack) |
| 5 | Mozilla Firefox | https://www.mozilla.org/firefox | >100 miljoen actieve browsergebruikers (bijdrage mbv marktaandeel) |
| 6 | LibreOffice | https://www.libreoffice.org | ~200 miljoen actieve gebruikers (schatting tot 2018) |
| 7 | VLC Media Player | https://www.videolan.org/vlc | >500 miljoen downloads/installaties (veel gebruikt multimedia-app) (algemene schatting) |
| 8 | GIMP | https://www.gimp.org | Tientallen miljoenen gebruikers (beeldbewerking) (schatting) |
| 9 | Git | https://git-scm.com | Honderden miljoenen gebruikers (hele ecosysteem via GitHub, GitLab) (indicator GitHub 150M devs) |
| 10 | Blender | https://www.blender.org | ~10-20+ miljoen gebruikers wereldwijd (3D contentcreatie) (schatting) |
Op welke plaats zou Drupal vandaag in deze lijst staan?
Drupal zou vandaag niet in de top-10 staan, maar eerder rond plaats 20, afhankelijk van hoe je ‘gebruik’ definieert. Een ruwe schatting leert dat er op dit moment zo’n 750.000 actieve en publiek-toegankelijke Drupal-sites bestaan.